Wat is Diabetes?
Diabetes mellitus is een chronische, niet geneesbare aandoening.
Bij diabetes produceert het lichaam onvoldoende insuline of is
het lichaam ongevoelig voor het effect van insuline. Hierdoor kan suiker vanuit
de voeding onvoldoende opgenomen worden in de verschillende cellen om daar als energiebron
te dienen. Daardoor ontstaat een verhoging van het bloedsuikergehalte (hyperglycemie).
En samen met een hyperglycemie zien we vaak stoornissen in de bloedvetten (cholesterol)
en de bloeddruk.
Typen diabetes
Type 1 diabetes
Hierbij wordt onvoldoende insuline aangemaakt door een stoornis ter hoogte van de
insuline producerende cellen (betacellen) van de alvleesklier of pancreas. Deze
vorm ontstaat meestal op jongere leeftijd (vóór 40 jaar).
In totaal lijden ongeveer 10 % van alle mensen met diabetes aan deze vorm. Type
1 diabetes ontwikkelt zich meestal over een korte periode. Bloedsuikerwaarden
gaan relatief snel oplopen en men ontwikkelt snel klachten.
Type 2 diabetes
Bij type 2 diabetes is de insulineproductie initieel nog wel aanwezig, maar de werking
van insuline ter hoogte van de cellen is onvoldoende. In hoofdzaak treft het volwassenen,
ouder dan 40 jaar.
De laatste jaren zien we echter een spectaculaire stijging van het aantal mensen
met type 2 diabetes, ook op jongere leeftijd. Voornaamste oorzaak zijn toenemend
overgewicht en onvoldoende lichaamsbeweging.
90% van de totale groep mensen met diabetes lijden aan type 2 diabetes.
De ontwikkeling van type 2 diabetes verloopt meestal langzaam. Daardoor kunnen gedurende
meerdere jaren reeds licht verhoogde bloedsuikerwaarden aanwezig zijn en schade
aanrichten, zonder dat men zich van enig kwaad bewust is. Men schat dat ongeveer
de helft van de mensen met type 2 diabetes niet weet dat ze de ziekte hebben.
Zwangerschapsdiabetes
Dit is een specifieke vorm van diabetes die enkel voorkomt tijdens de zwangerschap
onder invloed van hormonale veranderingen. Deze vorm verdwijnt na de zwangerschap
spontaan. Vrouwen met een voorgeschiedenis van zwangerschapsdiabetes lopen wel een
zeer grote kans om later in het leven type 2 diabetes te ontwikkelen.
Voedingsadvies
Belangrijk om gezond te eten
De tijd dat men bij diabetes een streng 'dieet' ging aanbevelen is momenteel voorbij.
De basis van het advies is een gezonde en gevarieerde voeding, zoals die voor iedereen
geldt. Er wordt wel extra aandacht gevraagd voor koolhydraten en
vetten.
De voeding blijft een belangrijk onderdeel van de diabetesbehandeling. Het is de
basis waarop alle andere behandelingen steunen. Zonder een aangepaste voeding kan
men noch met bloedsuikerverlagende pilletjes noch met insuline een goede controle
verkrijgen.
Kleine eenvoudige aanpassingen in het bestaande voedingspatroon, onder deskundige
begeleiding van een diëtist(e), kunnen al voldoende zijn om het gewenste doel te
bereiken en zijn op langere termijn meestal beter vol te houden dan radicale veranderingen
die op langere termijn geen stand houden.
Voedingsadvies bij type 1 diabetes
Het voedingsadvies voor mensen met type 1 diabetes, die steeds met insuline behandeld
worden, bestaat naast een gezonde voeding uit een goede spreiding van de koolhydraatbronnen.
Kennis van voedingsmiddelen die koolhydraten bevatten, is essentieel om een juist
evenwicht te verkrijgen tussen voeding, insuline en beweging.
Veelal moet vaker op een dag gegeten worden (hoofd- en tussenmaaltijden), afhankelijk
van de soort insulinetherapie. Hiervoor zijn twee redenen aan te voeren:
- Insuline piekwerkingen.
Wanneer je bijvoorbeeld voor het
ontbijt kortwerkende insuline hebt gespoten, dan is deze tussen 10 en 11 uur 's
ochtends optimaal werkzaam. Deze werking moet opgevangen worden met tussenmaaltijden
die koolhydraten bevatten. Hetzelfde gaat op voor verlengd werkende insuline die
's ochtends is ingespoten. Deze levert omtrent 4 uur 's namiddags een piek in de
werkingskracht. Dus ook dan is een tussendoortje noodzakelijk! Voor wie een insulinepen
of insulinepomptherapie, met insuline-analogen, gebruikt zijn deze tussendoortjes niet
altijd nodig. - Het feit dat koolhydraten bloedsuiker verhogend werken.
Door
meerdere malen per dag te eten, wordt de hoeveelheid koolhydraten beter over de
dag verspreid en is er een kleinere kans op sterke verhogingen van de bloedglucosewaarde.
Voedingsadvies bij type 2 diabetes
Gaat veelal gepaard met overgewicht. Hier is een matig energiebeperkt advies uiterst
belangrijk. Door een weinig te vermageren kunnen de weefsels terug gevoeliger worden
voor de nog aanwezige insuline in het lichaam.
Veel mensen met type 2 diabetes zijn naast een gezonde voeding ook aangewezen op
het gebruik van tabletten en/of insuline. Een evenwicht tussen voeding, medicatie
en beweging is dan ook zeer belangrijk. Het gebruik van tussenmaaltijden wordt voornamelijk
aanbevolen bij gebruik van sulfonylurea, aangezien zij de vrijstelling van insuline
stimuleren en dus de kans op hypoglycemie verhogen.
Glycemische index
Koolhydraten worden door de vertering in de maag en darmen omgezet in enkelvoudige
suikers, voornamelijk glucose, dat via de darm in de bloedbaan wordt opgenomen en
zo de bloedsuiker doet stijgen. Sommige voedingsmiddelen doen de bloedsuiker sneller
stijgen dan andere. De graad van snelheid wordt de "glycemische index" genoemd.
De glycemische index is o.a. afhankelijk van:
- het soort suiker: glucose of druivensuiker wordt veel sneller opgenomen
dan fructose of vruchtensuiker
- de aanwezigheid van andere voedingsstoffen in de maaltijd zoals eiwitten,
vetten en/of voedingsvezels
- de grootte van de deeltjes (hoe fijner, hoe sneller de vertering): aardappelpuree
geeft een snellere bloedsuikerstijging dan gewoon gekookte aardappelen
- de gaarheid van de voedingsmiddelen: goed gaar gekookte pasta geeft een
snellere stijging dan “al dente” (beetgaar) gekookte pasta
- de snelheid van de maaglediging: gesuikerde vloeistoffen gaan zeer snel
door de maag
Zuivere suikers verwerkt in snoepgoed en frisdranken leveren naast energie geen
andere nuttige voedingsstoffen zoals eiwitten, voedingsvezels, vitaminen en mineralen.
Men noemt ze daarom “lege” energiebronnen die best uitzonderlijk gebruikt worden.
Enkel voor het behandelen van een hypoglycemie kunnen ze nuttig zijn. Zetmeelproducten
zoals brood, aardappelen, rijst en deegwaren leveren naast energie ook andere nuttige
voedingsstoffen, waardoor ze veel waardevoller zijn voor ons organisme.
Bron: Diabetesvereniging Vlaanderen